ലണ്ടന്‍: ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ ചരിത്രത്തില്‍ വിവാഹം കഴിക്കാത്ത ഒരേയൊരു രാജ്ഞിയാണ് ഹെന്റി എട്ടാമന്റെ മകളായ എലിസബത്ത് (1). അവരുടെ അവിവാഹിത ജീവിതത്തിന് പിന്നില്‍ രാഷ്ട്രീയവും വ്യക്തിപരവുമായ നിരവധി കാരണങ്ങള്‍ ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്നുണ്ട്. 450 വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്ക് മുമ്പ് കെനില്‍വര്‍ത്തിലേക്ക് എലിസബത്ത് നടത്തിയ അവസാന സന്ദര്‍ശനവും അവിടെ നടന്ന സംഭവങ്ങളും, ഒരു പുതിയ ആര്‍ട്ട് ഇന്‍സ്റ്റാളേഷനിലൂടെ ഇപ്പോള്‍ വീണ്ടും ചര്‍ച്ചയാകുകയാണ്.



റോബര്‍ട്ട് ഡഡ്ലിയും കെനില്‍വര്‍ത്ത് പ്രണയനാടകവും

1575 ജൂലൈയില്‍, 41 വയസ്സുകാരിയായ എലിസബത്ത് രാജ്ഞി കെനില്‍വര്‍ത്ത് കാസിലില്‍ എത്തി. ഇത് അവരുടെ ഏറ്റവും ദൈര്‍ഘ്യമേറിയതും അവസാനത്തേതുമായ സന്ദര്‍ശനമായിരുന്നു. 1563-ല്‍ രാജ്ഞി കെനില്‍വര്‍ത്ത് കൊട്ടാരം സമ്മാനിച്ച റോബര്‍ട്ട് ഡഡ്ലി, രാജ്ഞിയുടെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനും ബാല്യകാല സുഹൃത്തുമായിരുന്നു. അവരുടെ അടുത്ത ബന്ധം അക്കാലത്ത് വലിയ ഗോസിപ്പുകള്‍ക്ക് വഴിയൊരുക്കിയിരുന്നു.



രാജ്ഞിയെ വരവേല്‍ക്കാന്‍ ഡഡ്ലി കെനില്‍വര്‍ത്ത് കൊട്ടാരത്തിന് വലിയ മാറ്റങ്ങള്‍ വരുത്തിയിരുന്നു. പുതിയ കെട്ടിടങ്ങള്‍, പൂന്തോട്ടങ്ങള്‍, ആഡംബരപരമായ വിനോദങ്ങള്‍ എന്നിവയെല്ലാം ഇതില്‍ ഉള്‍പ്പെടുന്നു. സംഗീതം, നൃത്തം, കരിമരുന്ന് പ്രകടനങ്ങള്‍, വേഷപ്രച്ഛന്നരായ കലാകാരന്മാരുടെ നാടകങ്ങള്‍ എന്നിവയെല്ലാം ഒരുക്കി. ഒരു ദിവസം 1,000 പൗണ്ട് (ഇന്നത്തെ ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ഡോളര്‍) ഡഡ്ലി ഇതിനായി ചെലവഴിച്ചു. ഇത് രാജ്ഞിയോടുള്ള ഡഡ്ലിയുടെ വലിയ പ്രണയപ്രകടനമായാണ് വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നത്. '1575-ലെ ആഘോഷങ്ങള്‍ എലിസബത്തിനെ ആകര്‍ഷിക്കാനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു - ചില പരിപാടികളില്‍ വിവാഹം ഒരു പ്രമേയമാണ്,'' ഇംഗ്ലീഷ് ഹെറിറ്റേജിലെ ജെറമി ആഷ്ബി പറയുന്നു. ഡോ. എലിസബത്ത് ഗോള്‍ഡ്‌റിംഗ് ഇതിനെ 'അദ്ദേഹത്തിന്റെ അവസാനത്തെ പകിട എറിയല്‍' എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്.

ഡഡ്ലിയുടെ ഈ ശ്രമങ്ങള്‍ വിജയിച്ചുവെന്ന് തോന്നി, എന്നാല്‍ ജൂലൈ 20-ന് നടക്കേണ്ടിയിരുന്ന ഒരു മാസ്‌ക് (പ്രകടനം) റദ്ദാക്കപ്പെട്ടു. കാലാവസ്ഥ മോശമായതുകൊണ്ടാണോ അതോ രാജ്ഞിക്ക് ഡഡ്ലിയുടെ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലായതിനാലാണോ ഇത് സംഭവിച്ചതെന്ന് വ്യക്തമല്ല. വിവാഹ ദേവതയായ ജൂനോയുടെ ഒരു ദൂതന്‍, വിവാഹം കഴിക്കാന്‍ അഭ്യര്‍ത്ഥിച്ചുകൊണ്ട് രാജ്ഞിയെ നേരിട്ട് അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നതായിരുന്നു ആ മാസ്‌കിന്റെ പ്രധാന ഭാഗം. ഇത് ഒരുപക്ഷേ ഡഡ്ലിയുടെ അതിരു കടന്ന സ്വാതന്ത്ര്യമായി രാജ്ഞിക്ക് തോന്നിയിരിക്കാം. കാരണം എന്തുതന്നെയായാലും, മാസ്‌ക് നടന്നില്ല, ആഘോഷങ്ങള്‍ അവസാനിച്ചു, രാജ്ഞി ഏതാനും ദിവസം കൂടി സ്വന്തം മുറിയില്‍ കഴിഞ്ഞ ശേഷം മടങ്ങി.



'വിക്കഡ് ഗെയിം': ലിന്‍ഡ്‌സെ മെന്‍ഡിക്കിന്റെ കലാസൃഷ്ടി

കെനില്‍വര്‍ത്ത് സന്ദര്‍ശനത്തിന്റെ 450-ാം വാര്‍ഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് ലിന്‍ഡ്‌സെ മെന്‍ഡിക്ക് എന്ന കലാകാരി 'വിക്കഡ് ഗെയിം' എന്ന പേരില്‍ ഒരു വലിയ ശില്‍പ സ്ഥാപനം ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. പുരാതന പുരാണങ്ങളില്‍ നിന്നും എലിസബത്തിന്റെ സന്ദര്‍ശനത്തിലെ സംഭവങ്ങളില്‍ നിന്നും, അവിവാഹിതാവസ്ഥയെ അവര്‍ രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രപരമായി ഉപയോഗിച്ച രീതിയില്‍ നിന്നും ഇത് പ്രചോദനം ഉള്‍ക്കൊള്ളുന്നു. 13 വ്യത്യസ്ത ടാബ്ലോയ്ഡ്കളുള്ള ഈ കലാസൃഷ്ടിയില്‍ രാജ്ഞിയെ സിംഹമായും ഡഡ്ലിയെ കരടിയായും ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് പൊട്ടിത്തെറിച്ച ഒരു ചെസ്സ്‌ബോര്‍ഡിന്റെ കഷ്ണങ്ങളിലാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.

''എലിസബത്ത് അതിജീവിക്കാന്‍ ചെയ്യേണ്ടതിന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച ഉദാഹരണമാണ് ചെസ്സ് കളിക്കുന്നത്,'' മെന്‍ഡിക്ക് പറയുന്നു. ''എലിസബത്തിനെപ്പോലുള്ള ശക്തരായ സ്ത്രീകള്‍ക്ക്, വിവാഹം കഴിക്കാനോ കുട്ടികളുണ്ടാകാനോ വിസമ്മതിക്കുന്നത് സ്വയം സംരക്ഷണത്തിന്റെയും സ്വയംഭരണത്തിന്റെയും ഒരു സമൂലമായ പ്രവൃത്തിയായിരുന്നു.''



വിവാഹം വേണ്ടാത്ത രാജ്ഞി: വ്യക്തിപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ കാരണങ്ങള്‍

1558-ല്‍ 25-ാം വയസ്സില്‍ അധികാരത്തിലെത്തിയ എലിസബത്തിന്, മതപരവും രാഷ്ട്രീയവും സാമ്പത്തികവുമായ നിരവധി പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ പാരമ്പര്യമായി ലഭിച്ചു. ഇംഗ്ലണ്ടിന്റെ സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കാന്‍ ഒരു പുരുഷ അവകാശിയെ ജനിപ്പിക്കാനും രാഷ്ട്രീയ, സൈനിക കാര്യങ്ങള്‍ കൈകാര്യം ചെയ്യാനും രാജ്ഞി വിവാഹം കഴിക്കണമെന്ന് പാര്‍ലമെന്റ് അംഗങ്ങളും ഉപദേഷ്ടാക്കളും ആവര്‍ത്തിച്ച് ആവശ്യപ്പെട്ടു. എന്നാല്‍ എലിസബത്ത് എല്ലാ വിവാഹാഭ്യര്‍ത്ഥനകളും നിരസിച്ചു.



കാരണങ്ങള്‍ പലതാണ്

അധികാരത്തോടുള്ള ആഗ്രഹം: ഒരു ഭര്‍ത്താവിനെ അനുസരിക്കുന്നതിനോ അധികാരം പങ്കിടുന്നതിനോ അവര്‍ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. ''എനിക്ക് ഇവിടെ ഒരു യജമാനത്തി മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ, യജമാനനില്ല'' എന്ന് അവര്‍ പ്രഖ്യാപിച്ചതായി പറയപ്പെടുന്നു. തന്റെ രണ്ടാനമ്മ കാതറിന്‍ പാര്‍, ഹെന്റി എട്ടാമന്‍ ഫ്രാന്‍സിലേക്ക് പോയപ്പോള്‍ ഇംഗ്ലണ്ട് ഭരിക്കുന്നത് എലിസബത്ത് കണ്ടിരുന്നു. ഒരു സ്ത്രീക്ക് പുരുഷന്റെ സഹായമില്ലാതെ ഭരിക്കാന്‍ കഴിയുമെന്ന് അത് അവരെ പഠിപ്പിച്ചു.

കുടുംബത്തിലെ ദുരനുഭവങ്ങള്‍: വിവാഹത്തിന്റെ സന്തോഷകരമായ ഒരു ചിത്രം എലിസബത്തിന്റെ കുടുംബം അവര്‍ക്ക് നല്‍കിയിരുന്നില്ല. വ്യഭിചാരം, ഗൂഢാലോചന എന്നീ കുറ്റങ്ങള്‍ ചുമത്തി, വെറും മൂന്ന് വയസ്സുള്ളപ്പോള്‍ പിതാവ് ഹെന്റി എട്ടാമന്‍ തന്റെ അമ്മ ആന്‍ ബോളിനെ ശിരഛേദം ചെയ്തത് എലിസബത്തിനെ മാനസികമായി തളര്‍ത്തിയിരുന്നു. ഈ സംഭവം ലൈംഗികതയെയും മരണത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കാന്‍ എലിസബത്തിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചിരിക്കാമെന്ന് ചില നിരൂപകര്‍ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.

പ്രസവത്തോടുള്ള ഭയം: ട്യൂഡര്‍ കാലഘട്ടത്തില്‍ പ്രസവം വളരെ ഉയര്‍ന്ന അപകടസാധ്യതയുള്ള ഒരു കാര്യമായിരുന്നു. ഹെന്റിയുടെ മൂന്നാമത്തെ ഭാര്യ ജെയ്ന്‍ സെയ്മോര്‍ പ്രസവസമയത്തും കാതറിന്‍ പാര്‍ പ്രസവശേഷവും മരണപ്പെട്ടത് എലിസബത്തിനെ ഭയപ്പെടുത്തിയിരിക്കാം.

രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രം: വിദേശ ശക്തികളുടെ സ്വാധീനത്തില്‍ നിന്ന് രാജ്യത്തെ സ്വതന്ത്രമായി നിലനിര്‍ത്താന്‍ അവിവാഹിതയായിരിക്കുന്നത് സഹായകമായിരുന്നു. ഫ്രാന്‍സ്, സ്‌പെയിന്‍ തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള നയതന്ത്ര ബന്ധങ്ങളില്‍ വിവാഹ സാധ്യത ഒരു വിലപേശല്‍ ശക്തിയായി അവള്‍ ഉപയോഗിച്ചു.

'ഒരു മാര്‍ബിള്‍ കല്ല്- ഒരു കാലം ഭരിച്ച ഒരു രാജ്ഞി കന്യകയായി ജീവിക്കുകയും മരിക്കുകയും ചെയ്തുവെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കും'' എന്ന് 1559-ല്‍ എലിസബത്ത് പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഭരണത്തിന്റെ തുടക്കം മുതല്‍ തന്നെ അവര്‍ കന്യക രാജ്ഞിയെന്ന പ്രതിച്ഛായ വളര്‍ത്തിയെടുത്തു. ''ഇംഗ്ലണ്ട് എന്ന രാജ്യമാണ് തന്റെ ഭര്‍ത്താവെന്നും താന്‍ വേറെയൊരു വിവാഹം കഴിക്കില്ലെന്ന് അവര്‍ പറഞ്ഞതായും രേഖകളുണ്ട്.



ഡഡ്ലിയോട് എലിസബത്തിന് യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ പ്രണയമുണ്ടായിരുന്നോ എന്നത് ഇന്നും ചരിത്രകാരന്മാര്‍ക്കിടയില്‍ ഒരു ചര്‍ച്ചാവിഷയമാണ്. 1578-ല്‍ ലെറ്റിസ് നോളിസിനെ ഡഡ്ലി വിവാഹം കഴിച്ചപ്പോള്‍ രാജ്ഞിക്ക് ദേഷ്യം വന്നിരുന്നുവെങ്കിലും, പിന്നീട് ക്ഷമിച്ചു. 1588-ല്‍ ഡഡ്ലി മരിച്ചപ്പോള്‍, അവള്‍ തന്റെ മുറിയില്‍ അടച്ചിട്ടിരുന്നു. 1603-ല്‍ എലിസബത്ത് മരിച്ചപ്പോള്‍, മരണത്തിന് തൊട്ടുമുമ്പ് ഡഡ്ലി അവര്‍ക്ക് അയച്ച ഒരു കുറിപ്പ് അവരുടെ കിടക്കയുടെ അരികില്‍ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന ഒരു ശവപ്പെട്ടിയില്‍ കണ്ടെത്തി. അതില്‍ അവര്‍ ''അവന്റെ അവസാന കത്ത്'' എന്ന് എഴുതിയിരുന്നു.

എലിസബത്ത് എന്ന 'വിര്‍ജിന്‍ ക്വീനിന്റെ' ജീവിതം, അധികാരം, പ്രണയം, വ്യക്തിപരമായ ദുരന്തങ്ങള്‍ എന്നിവയെല്ലാം എങ്ങനെ പരസ്പരം ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. അവരുടെ അവിവാഹിത ജീവിതം കേവലം ഒരു വ്യക്തിപരമായ തീരുമാനമായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവിയെ രൂപപ്പെടുത്തിയ ഒരു രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രം കൂടിയായിരുന്നു.